چهارشنبه ۱۰ اسفند ۱۳۸۴
امروزه سخن از خوبی و بدی٬ مفید یا مضر بودن اینترنت مطرح نیست. همه جا از اینترنت و موفقیت های مرتبط با آن می گویند. مردم کوچه و بازار همچون نخبگان به "جادوی جام جهان نمای هزاره سوم" چشم دوخته اند و انتظار دارند آینده ای طلایی برای بشریت بسازد. چرا که شبکه جهانی وب مشروعیتی بلامعارض یافته است و می رود به سطحی از تقدس دست یابد که منشا مقبولیت موضوعات در حوزه های مختلف شود. موضوع اخیر، خود جای تامل٬ مطالعه و بررسی های جدی دارد و بی توجهی به آن از منظر آسیب شناسی خطرات جدی برای آینده فرهنگ ایرانی در جهان وب به همراه خواهد داشت.
مشروعیت اینترنت
شبکه جهانی اینترنت اکنون در موضع اثبات سخنی قدیمی است که همه چیز را همگان ( اینترنت) دانند. وب فارسی می رود تا همگان و سیمرغ مورد اشاره در فرهنگ و ادب فارسی شود.
اینترنت ایران برای رسیدن به این نقطه٬ مسیر دشواری را طی کرد. روزگاری کالایی لوکس و تجملی برای مدیران دولتی و دانشجویان نخبه بود. سپس ابزاری برای ارتباطات سطحی میان تازه واردان جهان مجازی و زمانی عرصه تعارض نخبگان جریانات سیاسی و سرانجام با تلاشی جمعی٬ در ذهن و دل مردم پذیرفته شد.
شرکتهای عرضه کننده خدمات اینترنت، اولین قدمها را برداشتند و بستر ارتباطات اینترنتی مهیا شد. شرکتهای نرم افزاری به ارائه خدمات متنوع اینترنتی توجه کردند و باب سرویس های مختلف آن گشوده شد و با ظهور سرویس دهنده های فارسی وبلاگنویسی٬ اینترنت توانست با تلاش وبلاگنویسان و وبگردان ایرانی مردمی شود. تولید محتوای فارسی از مسیرهای مختلف، رودخانه هایی است که دریای آینده وب فارسی را شکل میدهد و زیست محیطی متفاوت را خلق میکند. وبلاگنویسان موج استفاده از محتوای اینترنت را تقویت کردند. جامعه ی 7 میلیونی کاربران ایرانی اینترنت رشد سریع و کارکرد خود را مدیون تلاش حدود دویست هزار وبلاگنویس در تولید محتوای وب فارسی و میلیونها وبگرد ایرانی است.
درست است که اعتماد ملی به اینترنت متکی به تلاش تولید کنندگان محتوای اینترنتی شکل گرفت ولی پاسداشت آن تلاشی مضاعف می طلبد. هر چه بر تعداد و تنوع وبلاگ ها افزوده شود٬ توجه عمومی به فواید اینترنت بیشتر میشود و مخاطبان وب فارسی انرژی هدایتگر جریان وب را دو چندان خواهد کرد. وبلاگنویسان نظر مثبت جامعه را ایجاد کردند و بعنوان سکویی هوشمند برای ارتباط جامعه مجازی و غیرمجازی عمل می کنند و در آینده نزدیک هسته اصلی جامعه مجازی ایرانیان خواهند بود.
مجموعه اطلاعات امروز چندان کمکی برای تبیین تاثیرات فناوری و بطور مشخص وب فارسی بر زندگی ایرانیان نمیکند. بنظر میرسد قاره جدیدی که برای ایرانیان کشف شده بخشی از جهان جدید است که تجربه چندانی در باره آن وجود ندارد.
بدون حضور در "قاره وب فارسی" مشکل میتوان از مقتضیات و شرایط و جهت گیری ها و فرصتها و تهدیدات آن سخن به میان آورد. نخستین قدم ورود فعالان حوزه های متنوع فرهنگ، اقتصاد و سیاست به وب فارسی است. از مسیر تجربیات و دانش پیشگامان، امکان تدوین مواد لازم برای تصمیم گیری آیندگان مهیا میگردد.
نکته دیگر آنکه علیرغم پذیرش مشروعیت(مقبولیت) اینترنت از سوی اکثریت قاطع مردم و متخصصان و تصمیم گیرندگان، مشکلات زیادی فرا روی وب فارسی است. مفاهیم خودساخته، ابهام سازی و ایجاد ناامنی در بستر ارتباطات تنها بخشی از مسائل منفی مرتبط با رشد وب فارسی اند.
اینترنت بر علیه اینترنت
اینترنت آنچنان مشروعیتی یافته که مقابله علنی با آن اساسا محتمل نیست. حتی مقابله غیرعلنی نیز به سادگی مقدور نخواهد بود. اما اگر روزگاری قرار بر مقابله باشد شبیه سازی بهترین راه است. علم و دانش آن نیز پیشرفت کرده است!
تلاش شبیه سازان از ابتدای عالم بر شبیه سازی برای شبهه سازی بوده و هیچ متقلبی اسکناس جعلی دوازده هزار تومانی منتشر نکرده است. صورت چیزی را گرفتن و از سیرت اش گریختن روشی با سابقه بوده است. نقاشی اینترنت یا ماکت آن را درست میکنند و برتوصیف علمی و مبتنی بر نیاز اینترنت خط فراموشی میکشند. نقطه آغازین شبیه سازی٬ پیروزی و مشروعیت یافتن اینترنت بود. روند شبیه سازی در سطوح مختلف از آن زمان آغاز گشت که راه مقابله و رویارویی صریح بسته شد. سود جستن از مشروعیت موجود اینترنت از طریق تاکید بر ظواهر آن و بزرگنمایی نیمه خالی لیوان اینترنت(همچون هرزه نگاری) و نادیده گرفتن لایه های علمی و فرهنگی و عمیق تر اینترنت نه صحیح است و نه کارامد.
رنسانس اینترنتی
مشکل میتوان اتفاقی مهمتر از ظهور وب فارسی را در تاریخ یکصد ساله تحولات اجتماعی ایران بر شمرد. این ادعایی است که برای ارزیابی علمی و صحت و سقم آن نیاز به یک دهه تجربه است که نداریم. اما به راحتی میتوان پذیرفت که همگان بر اهمیت بی مانند این رخداد در حیات اجتماعی دهه اخیر متفق اند. به عبارت دیگر اتفاقی متفاوت در حال ظهور است که مصرانه آن را نوعی رنسانس اینترنتی می نامیم.
رنسانس در اروپا نوعی بازگشت به دوره پیش از قرون وسطی یعنی دوره طلایی یونان و روم بود. این بازگشت پس از دوره ای مقدماتی صورت گرفت. جنگهای صلیبی قرون یازدهم تا سیزدهم میلادی رویارویی دو تمدن شرقی و غربی بود. مسیحیان صلیب بر دوش راهی جنگ مقدس بر علیه مسلمانان شدند، آمدند تا بیت المقدس را از دست مسلمانان و یهودیان که دشمن ترین مردم نسبت به مسیح (ع) میدانستند نجات دهند. هر چند شکست از آن غرب شد ولی از شرق بسیار آموخت و با ابزارو روش نوینی که بدست آورده بود توانست نگاهی متفاوت به هستی ایجاد کند و با پشتوانه فرهنگ و تمدن اصیل خود در دوره یونان و روم، انرژی لازم را برای موفقیت فراهم آورد. آینده ای که برای غرب ساخته شده تمدنی نو بر خرابه های جنگ تمدن ها بود.
اکنون نیز جنگ تمدنها و خشونتها علیرغم همه زشتی هایشان نوعی تعامل و نزدیکی را ایجاد کرده که درپس آن، بازنگری و نگاهی متفاوت را به همراه دارد. آنچه ما برای این تعامل عظیم فرهنگی نیاز داریم میراث مکتوب و شفاهی ایرانیان در حوزه ملی و مذهبی است. زبان فارسی در وب بستر تعامل را به خوبی فراهم ساخته است.
از سوی دیگر، ترجمه و تفسیر و استفاده وسیع آثار علمی و فرهنگی جهان مجازی و تعامل وارتباطات گسترده در حوزه فارسی زبانان، تا حد زیادی مشابه "نهضت ترجمه" است. نهضتی که در رنسانس غرب و جنبش فرهنگی قرون دوم و سوم هجری در جهان اسلام و جنبش های فکری و اجتماعی دوره ساسانیان نقش حیاتی داشته است. مرزها در هم می ریزد و اندیشه ها در برابر یکدیگر قرار میگیرند و در چالش میان دو جبهه معارض محصولی نوین و برتر زاده میشود.
وبلاگنویسان محمل اصلی چنین تحولی خواهند بود. آثار تولید شده به زبانهای خارجی با سرعتی فوق العاده به حوزه وب فارسی منتقل میشوند و در دسترس "عموم" قرار میگیرند. ترجمه و تفسیر و فهم میشوند و با معیار فرهنگ و اندیشه ی ملی و مذهبی ما سنجیده میشوند و از تعامل آنها آینده ایرانیان در جهان مجازی زاده خواهد شد.